Nga Nju Jorku në Tiranë me një mesazh. Si funksionon rrjeti i arkitektëve VIP nën “urdhrat” e kryeministrit Rama? Një investigim nga Oliver Wainwright zbulon prapaskenat e një transformimi sa joshës aq edhe të mistershëm.
Në vjeshtën e kaluar, gazetari i The Guardian, Oliver Wainwright, gjendej përballë një prej arkitektëve më të shquar në Nju Jork. Papritur, telefoni i këtij të fundit filloi të “çmendej” nga njoftimet e njëpasnjëshme. Kur më në fund kontrolloi ekranin, arkitekti qeshi me të madhe.
“Oh, biseda e ‘Ushtrisë së Arkitekturës Shqiptare’ po nxehet përsëri,” i tha ai gazetarit. “Duket sikur Edi ka disa projekte të reja për ne.”
Ky “Edi” nuk është askush tjetër veçse Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama. Që nga marrja e pushtetit në vitin 2013, ai ka udhëhequr një transformim radikal dhe me ritme të frikshme të vendit ish-komunist. Kullat gjarpëruese që po mbijnë në Tiranë, hapësirat e reja publike që fitojnë çmime ndërkombëtare dhe resortet masive në bregdet nuk janë thjesht rastësi—janë pjesë e një makinerie të mirë-koordinuar.
“Sinjali i Bat-Manit” me Shqiponjën Dykrenare
Si ndodh e gjithë kjo? Sipas The Guardian, gjithçka koordinohet pjesërisht përmes një grupi ekskluziv në WhatsApp, i njohur shkurt si “Arkivi Shqiptar”. Aty bëjnë pjesë disa nga emrat më të fuqishëm të arkitekturës botërore.
Në këtë “dhomë të mbyllur” virtuale ndahen arritjet, festohen lejet e reja të ndërtimit dhe, siç e thekson artikulli, “kryeministri i madh-mbrojtës mbulohet me lëvdata për trimërinë dhe guximin e tij”. Arkitekti njujorkez e përshkruan këtë dinamikë me humorin e një skenari filmash vizatimorë apo superheronjsh: Rama ndez “sinjalin” e tij në qiell (imagjinoni një shqiponjë dykrenare që ndriçon natën), dhe arkitektët më të famshëm të globit mblidhen menjëherë për t’i ardhur në ndihmë me dizajnet e tyre më të guximshme.
“Dosjet Shqiptare”: E vërteta e 500 projekteve
Bisedat në këtë grup WhatsApp-i mund të jenë rreptësisht konfidenciale, por përgjigjet gjenden te një libër i ri, i quajtur “Dosjet Shqiptare”.
Në parathënien e këtij libri, vetë Rama e cilëson atë si “një dokument të çmuar prapa skenave” të një procesi që po e ngre Shqipërinë në lartësi të paparashikuara. Por për syrin kritik të gazetarisë ndërkombëtare, ky libër është një “drejtori ëndrrash” që zbulon një statistikë sa mbresëlënëse aq edhe kontroverse:
- Mbi 500 projekte të reja ndërtimi në të gjithë vendin.
- 60 studio ndërkombëtare të kontraktuara për të dizajnuar këtë realitet të ri.
- 0 (ASNJË) studio shqiptare e përfshirë në këtë vizion.
Ndërsa kullat vazhdojnë të ngrihen dhe “Ushtria e Arkitektëve” vazhdon të dërgojë mesazhe në WhatsApp, pyetja mbetet: për kë po ndërtohet në të vërtetë kjo Shqipëri e re?
